وسيلهء حساب قرار داده است ، اين اندازه‌گيرى خداوند تواناى داناست . همچنين فرمود : يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ؛ « 1 » ( اى پيامبر ! ) دربارهء هلال‌هاى ماه از تو سؤال مىكنند ، بگو آن‌ها بيان أوقات ( وتقويم طبيعي ) براي نظام زندگى مردم وتعيين وقت حج است وفرمود : الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبانٍ ؛ « 2 » خورشيد وماه بر طبق حساب منظمى مىگردند . بر اين پايه نخست تذكر أموري چند لازم به نظر مىآيد : 1 . مدار حركت زمين گرد خورشيد عبارت است از : صفحهء منطقة البروج . 2 . گردش نجومى ماه دور كره زمين از مغرب به مشرق برابر 27 روز وتقريبا 8 ساعت است ، ومدت گردش هلالي آن برابر است با مدت ياد شده به اضافهء حركت كره زمين كه مجموعا 29 روز وتقريبا 13 ساعت ( يك ماه هلالي ) است . ماه هر درجه را در دو ساعت طي مىكند . 3 . روز وشب : ابتداى روز وشب نزد عرب ومسلمان عبارت است از : آغاز حركت يك متحرّك ( چون خورشيد يا ماه ) از أفق مغرب تا رسيدن فردا به همان حال ( مغرب ) ؛ بنابراين شب ، قبل از روز است ؛ زيرا حساب روز ، ماه وسال آنان با رؤيت هلال است . 4 . سال وماه قمري : فاصلهء زماني دو تقارن پى در پى خورشيد وماه ، « ماه قمري » ناميده مىشود وبا گردش يك سالهء زمين گرد خورشيد ، ماه

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 189 . ( 2 ) - رحمن ( 55 ) آيهء 5 .